ابوعطا درمانی

جایی نوشتم: شاید «فلوکستین» داروی خوبی برای آرام شدن باشد ولی به گرد پای «ابوعطا» هم نمی‌رسد. این تاثیر آواز «ابوعطا» بر روح و روان من است.

«رادیو ساکی» تقدیم می‌کند:

سال‌ها پیش بود، جنگ تمام شده بود و بابا یک ضبط دو کاست‌یِ «هیتاچی» خریده بود که می‌شد با آن در خانه نوار تکثیر کنیم. خوب یادم هست همین که پای ضبط به خانه‌ی ما باز شد عمو صحبت (خداوند زنده و سلامت‌اش بداردشان) می‌آمد می‌رفت در اتاق زیرزمین می‌نشست و نوارهای سونی ef  را باز می‌کرد و چیزی از استاد شجریان تکثیر می‌کرد و بعد روی جلد آنها با خط خوش‌اش می‌نوشت: محمد رضا شجریان، کنسرت ابوعطا. عمو برای خودش و بابا و دیگر رفقای دوست‌دار موسیقی کاست تکثیر می‌کرد. آن روزها من لای دست و پای بابا و عمو می‌پلکیدم و می‌دیدم آنها دایم چیزی گوش می‌دهند که شعر و آهنگ‌اش در همان سال‌ها در خاطرم ماند، سال 69 بود گمانم که صدای استاد شجریان می‌پیچید در خانه که: دل بردی از من به یغما ای ترک غارت‌گر من. البته آن موقع فکر می‌کردم استاد می‌خواند: دل بردی از من به یغما ای تو که غارت‌گر من… بعدها بود که توانستم شعر را درست بخوانم و بفهمم و بدانم این که می‌گویند «ابوعطا» یعنی چه؟

کودکی من با همین چیزها همراه بود، «سر عشق»، «نوا و مرکب‌خوانی» و «بیداد» و… که شنیدن‌شان کار روز و شب بابا و عمو بود. هنوز که تصنیف «عشق تو» را از «سر عشق» می‌شنونم می‌روم می‌نشینم کنار بابا پیش عمو در اتاق زیرزمین خانه‌مان در خرم‌آباد و چشم می‌دوزم به آن دو که سکوت می‌کردند و «ابوعطا» می‌شنیدند.

چند سال‌ بعد یعنی سال 72 بود که خودم نخستین کاست شجریان را خریدم. «آسمان عشق» را در انزلی خریدم و از آن موقع شجریان بخش مهمی از زندگی من شد، مثل زندگی شما و میراث بابا به من رسید.

«ابوعطا» همان‌گونه که می‌دانید یکی از آوازهای دستگاه شور است. «ابوعطا» به روایت استاد «اسماعیل مهرتاش» یازده گوشه دارد: درآمد، سَیَخی، رامکِلی، حجاز، چهارپاره، خسرو و شیرین، گبری، يَتیمَک، لیلی و مجنون، سارنج و مثنوی. این آواز در ردیف «میرزا عبدالله» دارای هفت گوشه است. همین جا برای اطلاعات بیشتر درباره‌ی «ابوعطا» می‌توانید به اینجا و اینجا و اینجا سر بزنید.

اما هدف‌ام از نوشتن درباره‌ی «ابوعطا» بیان خاطرات شخصی نیست بلکه می‌خواهم آوازهای «ابوعطا» را که دوست دارم با شما به اشتراک بگذارم شاید بتوانیم با هم خاطره‌سازی و خاطره‌پردازی کنیم و البته بتوانم دینم را به «ابوعطا» ادا کنم که در هر لحظه از زندگی یار و یاور من بوده است و روح‌ام را درمان کرده است. پس هر چه در اتاقم «ابوعطا» داشتم یک‌جا برای شما جمع کرده‌ام اینجا، تا کمی با هم «ابوعطا» درمانی کنیم، از شجریان، ناظری، بنان، بسطامی، شهیدی، قوامی، قمرالملوک، محمودی خوانساری، تاج اصفهانی، سالار عقیلی، علی‌رضا قربانی و..

ابتدا به سراغ «پیام نسیم» می‌روم، اجرای «بُستُن». در این اثر ساز و آواز استاد شجریان را می‌شنوید در «ابوعطا»، درآمد (فرازهای اول و دوم)، حجاز (فرازهای اول و دوم) و فرود، تار: «داریوش پیرنیاکان»، نی: «جمشید عندلیبی»، تنبک: «مرتضی اعیان»:

در همین «پیام نسیم» تصنیف «دل بردی» را بشنوید، آهنگ از استاد شجریان با شعری از «حکیم صفای اصفهانی»: +

اما برویم سراغ شاهکاری به نام «عشق داند». سال 76 بود که این اثر ارزنده به بازار موسیقی آمد. درباره‌ی «عشق داند» می‌شود صفحه‌ها و ساعت‌ها حرف زد ولی شما بهتر از من می‌دانید که «عشق داند» یکی از مهم‌ترین و بهترین و دلی‌ترین و بی‌نظیرترین آثار استاد شجریان و تاریخ آواز ایرانی است. علاوه بر اینها که گفتم «عشق داند» اثر مهمی در تارنوای معاصر و تاریخ تارنوازی است. اگر استاد «محمد رضا لطفی» در قلب دوست‌دارن موسیقی و تارنوازی قرار دارد یکی به دلیل همین «عشق داند» است و دیگری به گمان من به دلیل «چشمه‌ی نوش». تک‌نوازی تار لطفی در «عشق داند» خود حکایت عاشقانه‌ای است که هر چه بگویم از آن کم گفته‌ام. «عشق داند» شاید از محبوب‌ترین آلبوم‌های دوست‌دارن شجریان و لطفی است و برای من حکایت غریبی دیگری هم دارد و آن هم‌زمانی سال تولید این اثر و تولد من در سال 59 است. با «عشق داند» زندگی کرده‌ام و بی‌گمان روزی خواهم مرد.

«عشق داند»، آواز استاد شجریان، تار: استاد لطفی، درآمد (فرازهای اول و دوم): +

«عشق داند»، حجاز، جامه‌دران، فراز دوم حجاز: +

دقیق نمی‌دانم این فرود دوم حجاز ایده‌ی استاد شجریان است یا در گوشه‌ها وجود دارد ولی به یاد ندارم در حجاز این فرود را در آثار دیگران شنیده باشم، شاید هم توجه نکرده‌ام. این فرود دوم بسیار عالی و شنیدنی است. اما از «عشق داند» می‌گذریم با تصنیف «بهار دلکش» با شعر و موسیقی «عارف قزوینی» : +

تا در مکتب استاد شجریان هستیم بشنوید گل‌های تازه شماره‌ی 66 را با ویولن: زنده‌یاد «حبیب الله بدیعی»، تار: استاد «جلیل شهناز» و تنبک: استاد «جهانگیر ملک» با اشعاری از حافظ و رودکی: +

و اما در آلبوم خاطره‌انگیز «آتش در نیستان» هم یک آواز ابوعطای شنیدنی هست. «سپیده» را بشنوید با ساز استاد «ذالفنون» و آواز استاد «شهرام ناظری» و شعر خیام: +

و حالا به سراغ استاد «حسین قوامی» برویم: +

اما گل‌های تازه‌ی شماره‌ی 57، ویولن: «حبیب الله بدیعی»، تار: استاد «فرهنگ شریف»، تنبک: «جهانگیر ملک» و آواز استاد «محمودی خوانساری»: +

از «قمرالملوک وزیری» بشنوید: +

و حالا صدای استاد «عبدالوهاب شهیدی»، گل‌های تازه شماره‌ی 96، ویولن: «پرویز یاحقی»، تار: «فرهنگ شریف»، سنتور: «فضل الله توکل» با اشعاری از نظامی: +

آواز «تاج اصفهانی» در ابوعطا با تار لطفی و نی استاد «حسن کسایی» شنیدن دارد: +

و البته صدای «ایرج بسطامی» با ساز استاد  «کیوان ساکت»: +

و حالا «حجاز» با صدای «سالار عقیلی»: +

تصنیف «سبک‌بار» با صدای «سالار عقیلی» و شعری از «حسن صدر سالک»: +

صدای استاد «بنان» که از ایشان چیزی در آرشیو شخصی نداشتم اما از اینجا پیدا کردم: +

«چهار پاره» یا «چهار باغ» را بشنوید در ابوعطا با صدای «محمود کریمی» با شعری از «هاتف اصفهانی»: +

در پایان هم صدای «علی‌رضا قربانی» با اشاره به «جامه‌دران» با ساز استاد «داریوش طلایی»: +

این نوشته را تقدیم می‌کنم به شما دوستان عزیزم که اهل آواز هستید و خیلی بهتر و قدیمی‌تر از من «ابوعطا درمانی» می‌کنید و با آواز و موسیقی روزگار می‌گذرانید. به ویژه به وبلاگ‌نویسان و خوانندگان این وبلاگ و رفقای اهل «گودر» تقدیم می‌کنم این نوشته را. کم و کاستی‌هایش را هم لطفا ندیده بگیرید رفقا و از «رادیو ساکی» حمایت کنید.

31 دیدگاه برای “ابوعطا درمانی”

  1. آقای پیرنیاکان در کنسرت پیام نسیم “تار” می نوازند به گمانم نه سه تار.
    ای کاش آواز ابوعطای محمدرضا شجریان در آلبوم فریاد و همچنین مثنوی ابوعطای آلبوم “راز نو” حسین علیزاده رو هم اضافه می کردید، هر کدام لطفی خاص خودشان را دارند انصافاً !
    بسی سپاس

  2. مجله موسیقی شماره ۱۷، آلبوم ترانه‌های ایرانی، کتاب آهنگ‌های اصیل ایرانی و مجموعه آثار درویش خان، آهنگ را از درویش خان و مجله موسیقی شماره ۲۰ و آلبوم عشق داند آن را از عارف می‌داند. در کتاب تصانیف عارف (از ارشد تهماسبی) هم ذکری از این آهنگ نیست. کتاب تصنیفهای قدیمی دوامی هم می‌نویسد: «آهنگ از درویش خان و شعر از ملک الشعرای بهار است که در مجلس شورای ملی به نفع حریق زدگان شهر آمل تخصیص داده شده در سال ۱۲۹۴ خورشیدی خوانده و اجرا گردیده، بندهای دیگر در دیوان عارف[!!] آمده.»

    از ویکیپدیا

    1. می‌دانم بر سر این مساله مجادله هست، ولی من به پشت جلد «عشق داند» و درستی تحقیقات استاد شجریان اعتماد می‌کنم.

  3. سلام
    چه كودكي آهنگيني!به اين نسل ميگن نسل تكنولوژي و راحتي!
    اما خداييش به نسل من و هم سن و سالام توي اين مورد نه تنها لطف نشده،ظلم شده. از وقتي كه فهميدم موسيقي چيه يه سري رپ و پاپ بي محتوا تزريق شد به گوشام!البته خوشبختانه چندتاش از اينجا و يكي دوجا ديگه دستم رسيد
    بهار دلكش رو هم فكر ميكنم از عارفه
    راستي مشكل از سايته؟چند روزه من از كامپيوتر نميتونم وارد سايت بشم
    با موبايلم ميام!
    ديگه ببينين چقدر سر زدن به سايتتون برام واجبه كه با اينترنت ذغالي ايرانسل ميام
    مثل هميشه عالي!
    از بابت سر زدن به وبلاگم هم ممنون

  4. خیلی ممنون از این ابوعطا-درمانی…

    یک بار دیگر همین بخشی از پیام نسیم را که گذاشتید گوش کنید، آقای پیرنیاکان تار زده اند در این کار…

    باز هم ممنون.

  5. ضمن تشکر از زحمت گردآوری این قطعات و توضیحات شیرین و شیوایی که بر آن‌ها نگاشته‌اید، به نظر می‌رسد که حق با حسام است و در قطعه‌ی اول صدای “تار” به گوش می‌رسد، نه “سه‌‌تار”.

    1. دوستان عزیز لطفا به لینکی که به پیام نیسم داده‌ام و همچنین پشت جلد سی‌دی پیام نسیم مراجعه کنید و بدانید که آن چه پیرنیاکان می‌نوازد سه تار است.

  6. دوست عزیز یک بار دیگر پیام نسیم را گوش کنید. از شما که اسم گوشه ها را هم نوشته اید و ظاهراً به ردیف موسیقی هم آشنایی دارید بعید است صدای تار را از سه تار تشخیص ندهید!

    ببینید جناب ساکی، سه آلبوم پیام نسیم، دل مجنون و سرو چمان به صورت همزمان و در یک مجموعه توزیع شدند. دو آلبوم دل مجنون و سروچمان هم نوازی نی و سه تارند اما پیام نسیم تار و نی. و جالبه اینجاست که در فایل های تصویری این اجراها جلو اسم پیرنیاکان مینویسند “تار و سه تار” در صورتی که در هر کدام از فایل ها ایشان یکی از اینها را بیشتر نمی نوازد.

    توی این لینکها هم اینقدر اشتباه هست که بتوان قبول کرد به جای تار، “سه”تار نوشته اند.
    در هر حال صدای زنگدار و مجلسی و حجیم و… تار خودش اینقدر گویاست که اگر خود پیرنیاکان هم بیاید و ادعا کند سه تار زده است بعید می دانم کسی از آن قبول کند!

    قصد جسارت ندارم، نکته ای است که نتوانستم نگویم.
    موید باشید.

    1. سلام و سپاس. به شدت پی‌گیر این قضیه هستم و تا برای‌ام معلوم نشود چرا روی جلد سه‌تار نوشته‌اند نمی‌توانم متن نوشته را عوض کنم. در صدد ارتباط با جناب پیرنیاکان هستم و از خودشان خواهم پرسید. به گوش خودم نیز گاهی تار می‌آید ولی لینک‌های که داده‌ام همه معتبر هستند و در آنها هم سه‌تار ذکر شده است و پژوهش‌های مستندی هستند. به هر حال به زودی نتیجه را به شما دیگر خوانندگان عزیز اطلاع می‌دهم و اگر اشتباهی شده باشد اصلاح خواهم کرد و عذر خواهم خواست. پایدار باشید.

  7. دوستی که با نام zaagato کامنت می‌گذارید، از من انتظار نداشته باشید که کامنت کسی رکه حتا ایمیل هم از خودش به جای نمی‌گذارد منتشر کنم.

    نکته‌ی دیگر این که تا از چیزی مطمئن نشوم انجام نمی‌دهم و حالا هم به اطمینان دوستان «تار» در نوشته وارد شده است تا در فرصتی در نوشته‌ی دیگر برای همگان شرح ماوقع کنم. به هر حال از توجه شما و زبان طنزتان و غیره‌تان سپاس‌گزارم و توصیه می‌کنم من بعد در کامنت‌ها از ایمیل واقعی استفاده کنید.

  8. رضا جان با اینکه در این خاطرات با هم شریک هستیم ولی قلم شما لطف خاصی داره . از وقتی این پست رو دیدم یه جورایی توی همون حال و هوا جا موندم .سلامت باشی .

  9. جناب ساکی عزیز
    من مدتهاست که اینجا را می خوانم و لذت می برم منتها کامنتی نمی گذاشتم تا این بار. با این حال از کامنت اخیرتان خصوصا لحن کنایه آمیز جمله “به هر حال از توجه شما و زبان طنزتان و غیره‌تان سپاس‌گزارم ” چنین برمی آید که از کامنتها رنجیده اید. من به نوبه خودم عذر خواهی می کنم و اگر می دانستم چنین می شود، به همان خواندن مطالبتان بسنده می کردم و کامنتی نمی گذاشتم.
    امیدوارم که رنجیده خاطر نشده باشید.
    پاینده باشید.

    1. به هیچ وجه ناراحت نشدم. لطف کردید که تذکر دادید. روی سخنم با شما نبود. لطف می‌کنید همچنان وبلاگم را بخوانید و موارد را هم تذکر بدهید. با احترام.

  10. سلام، جالب بود، مرسي.
    يه سوال: اينكه نوشتيد ابوعطا درماني، ميشه حستون به اين آواز رو بنويسيد؟
    آخه گفتيد روي شما خيلي تاثير داشته.
    ممنون، سايت بسيار خوبي دارين. (:

    1. سلام و سپاس. حس من به این آواز بسیار گسترده است و جدا از لحن این آواز، ابوعطا برایم خاطره‌انگیز است و قدیمی. به هر حال این آواز و به ویژه حجازش را خیلی دوست دارم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *